MP Board Class 10th Sanskrit Trimasik Paper 2026-27 : माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्यप्रदेश (MP Board) द्वारा आयोजित की जाने वाली त्रैमासिक परीक्षाएँ शैक्षणिक सत्र 2026–27 की पहली औपचारिक परीक्षा प्रक्रिया है। कक्षा 10वी के छात्रों के लिए यह चरण अत्यधिक महत्वपूर्ण होता है, क्योकि त्रैमासिक परीक्षा का अंक आपके रिजल्ट के जुड़ता है।
इस पोस्ट में एमपी बोर्ड के अद्यतन पाठ्यक्रम, शैक्षणिक कैलेंडर और निर्धारित अंक विभाजन के आधार पर 75 अंकों का प्रामाणिक मॉडल प्रश्न पत्र प्रस्तुत किया गया है। इसके साथ ही प्रत्येक खंड के आदर्श उत्तर, लेखन प्रारूप तथा परीक्षा में 100% सफलता प्राप्ति के लिए व्यावहारिक रणनीतियाँ शामिल की गई हैं।

MP Board 10th Sanskrit Quarterly Exam 2026-27 -PDF Download –
त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
कक्षा – 10वीं
विषय – संस्कृत (Sanskrit)
प्र01. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत– (6)
-
बालिकाशब्दस्य चतुर्थी विभक्तेः रूपम् अस्ति–
(1) बालिकायै (2) बालिकाया (3) बालिकाम (4) बालिकायाः
-
रामशब्दस्य सप्तमी विभक्तेः एकवचनम् अस्ति–
(1) राम (2) रामे (3) रामैः (4) रामात्
-
अधोलिखितेषु अव्ययम् अस्ति–
(1) रामः (2) मोहनः (3) सर्वत्र (4) बालकः
-
नदीशब्दस्य द्वितीया विभक्तेः एकवचनं रूपम् अस्ति–
(1) नद्या (2) नद्याम् (3) नदीम् (4) नदी
-
लताशब्दस्य चतुर्थी विभक्तेः रूपम् अस्ति–
(1) लतया (2) लतयोः (3) लतायै (4) लताम्
-
मुनिशब्दस्य प्रथमा विभक्तेः रूपम् अस्ति–
(1) मुनयः (2) मुने (3) मुनिम् (4) मुनेः
प्र02. कोष्ठकात् चित्वा रिक्त स्थानानि पूरयत– (6)
-
हिङ्गु-समासस्य उदाहरणम् _________ अस्ति। (रोगमुक्तः / पितृवैद्यम्)
-
‘चन्द्रशेखरः’ पदे समासः _________ अस्ति। (द्वन्द्वः / बहुव्रीहिः)
-
‘अद्यैव’ पदे _________ सन्धिः अस्ति। (यण्सन्धिः / वृद्धिसन्धिः)
-
‘ममैव’ पदे _________ सन्धिः अस्ति। (वृद्धिसन्धिः / गुणसन्धिः)
-
‘व्यंजनसन्धेः’ उदाहरणम् _________ अस्ति। (गणेशः / वागीशः)
-
‘यण्सन्धेः’ उदाहरणम् _________ अस्ति। (महोत्सवः / इत्यादि)
प्र03. उचित युग्ममेलनं कुरुत– (6)
| स्तंभ (अ) | स्तंभ (आ) |
| (1) पश्यति | (1) अव |
| (2) पश्यतः | (2) लट्लकारः |
| (3) पठसि | (3) दृश् धातुः |
| (4) भूतकाले | (4) उप |
| (5) अवतरति | (5) मध्यमपुरुषः |
| (6) उपहरति | (6) गच्छति |
प्र04. एकपदेन उत्तरम् लिखत– (6)
-
वृषभः कुत्र पपात ?
-
केन सम्बन्धेन वाल्मीकिः लवकुशयोः गुरुः?
-
‘क्रीडितुम्’ इत्यस्मिन् पदे प्रत्ययः अस्ति ?
-
‘पठित्वा’ इत्यस्मिन् पदे प्रत्ययः अस्ति ?
-
‘बालिका’ इत्यस्मिन् पदे प्रत्ययः अस्ति ?
-
‘हसन्’ इत्यस्मिन् पदे प्रत्ययः अस्ति ?
प्र05. शुद्ध वाक्यानां समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध वाक्यानां समक्षम् ‘न’ इति लिखत– (6)
-
‘आम्रम्’ पदस्य पर्यायपदं रसालम् अस्ति।
-
‘शरीरम्’ पदस्य पर्यायपदं तनुः नास्ति।
-
‘वनम्’ पदस्य पर्यायपदं कान्तारम् अस्ति।
-
‘क्रुद्धः कृषीवलः’ इत्यत्र क्रुद्धः विशेष्यपदम् नास्ति।
-
‘दुर्बलम् वृषभम्’ इत्यत्र वृषभम् विशेष्यपदम् अस्ति।
-
‘कश्चित् कृषकः’ इत्यत्र वृषभम् विशेष्यपदम् अस्ति।
प्र06. अधोलिखितं प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत भाषायाम् लिखत- (कोऽपि 5) (10)
-
कस्मात् कारणात् महानगरेषु संसरणं कठिनं वर्तते ?
-
रामः लवकुशौ कुत्र उपवेशयितुम् कथयति ?
-
कुशलवयोः मातरं वाल्मीकिः केन नाम्ना आह्वयति ?
-
मातुः अधिका कृपा कस्मिन् भवति ?
-
अस्माभिः कीदृशः वृक्षः सेवितव्यः ?
-
केन समः बन्धुः नास्ति ?
-
नराणां प्रथमः शत्रुः कः ?
प्र07. अधोलिखितानि वाक्यानि कः कं प्रति कथयति (कोऽपि द्वौ)– (2)
-
भवान् कुतः भयात् पलायितः ?
-
वयस्य! अपूर्वं खलु नामधेयम्।
-
तस्या द्वे नाम्नि।
प्र08. रेखांकितपदान्यधिकृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत (कोऽपि द्वौ)– (2)
-
गजः वन्यपशून् तुदन्तं शुण्डेन पोथयित्वा मारयति।
-
शकटीयानम् कज्जलमलिनं धूमं मुञ्चति।
-
सुराधिपः ताम् अपृच्छत् ।
प्र09. प्रश्नपत्रे समागतान् श्लोकान् विहाय स्वपाठ्यपुस्तकात् एकम् सुभाषितम् लिखत। (2)
प्र10. वाच्य परिवर्तनम् कुरुत- (कोऽपि द्वौ)– (2)
-
रामः गृहं गच्छति। (कर्मवाच्ये)
-
छात्रया पत्रं लिख्यते। (कर्तृवाच्ये)
-
गणेशः क्रीडति। (भाववाच्ये)
प्र11. अधोलिखितेषु अशुद्धवाक्येषु शुद्धिम् कुरुत (कोऽपि द्वौ)– (2)
-
त्वम् कुत्र गच्छति।
-
रमा नृत्यं करोमि।
-
वृक्षेण पत्राणि पतन्ति।
प्र12. प्रदत्तैः शब्दैः रिक्तस्थानानि पूर्ति कुरुत (कोऽपि चत्वारः)– (2)
(अहिभुक्, भृशम्, यथासमयम्, एव, अत्र)
-
इदानीं वायुमण्डलं _________ प्रदूषितमस्ति।
-
_________ जीवनं दुर्पहम् अस्ति।
-
पर्यावरणस्य संरक्षणम् _________ प्रकृतेः आराधना।
-
मयूरः _________ इति नाम्नाऽपि ज्ञायते।
-
सर्वेषामेव महत्त्वं विद्यते _________।
प्र13. प्रदत्तवाक्यैः घटनाक्रमानुसारं लिखत– (2)
-
व्याघ्रं दृष्ट्वा सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच-अधुना एकमेव व्याघ्रं विभज्य भुज्यताम्।
-
बुद्धिमती पुत्रद्वयेन उपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।
-
त्वं व्याघ्रत्रयम् आनेतुं प्रतिज्ञाय एकमेव आनीतवान्।
-
गलबद्धशृगालकः व्याघ्रः पुनः पलायितः।
प्र14. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायाम् लिखत– (3)
अस्ति देउलाख्यो ग्रामः। तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म। एकदा केनापि आवश्यककार्येण तस्य भार्या बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता। मार्गे गहनकानने सा एकं व्याघ्रम् ददर्श। सा व्याघ्रमागच्छन्तं दृष्ट्वा धाष्ट्र्यात् पुत्रौ चपेटया प्रहत्य जगाद “कथमेकैकशो व्याघ्रभक्षणाय…”
-
देउलाख्यो ग्रामे कः वसति स्म ?
-
तस्य भार्या का आसीत् ?
-
सा कं ददर्श ?
अथवा
व्याघ्रः-शृगाल ! यदि त्वं मां मुक्त्वा यासि तदा वेलाप्यवेला स्यात्। जम्बुकः- यदि एवं तर्हि मां निजगले बद्ध्वा चल सत्वरम्। स व्याघ्रः तथा कृत्वा काननं ययौ। शृगालेन सहितं पुनरायान्तं व्याघ्रं दूरात् दृष्ट्वा बुद्धिमती चिन्तितवती-जम्बुककृतोत्साहाद् व्याघ्रात् कथं मुच्यताम् ? परं प्रत्युत्पन्नमतिः सा जम्बुकमाक्षिपन्त्यङ्गुल्या तर्जयन्त्युवाच रे रे धूर्त त्वया दत्तं मह्यं व्याघ्रत्रयं पुरा। विश्वास्याद्यैकमानीय कथं यासि वदाधुना ।।
-
व्याघ्रं पुनरागच्छन्तं दृष्ट्वा बुद्धिमती का चिन्तितवती ?
-
स व्याघ्रः किं कृत्वा काननं ययौ ?
-
व्याघ्रः जम्बुकं कुत्र बद्ध्वा चलितः ?
प्र15. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत भाषायाम् लिखत– (3)
गुणी गुणं वेत्ति न वेत्ति निर्गुणो,
बली बलं वेत्ति न वेत्ति निर्बलः ।
पिको वसन्तस्य गुणं न वायसः,
करी च सिंहस्य बलं न मूषकः ।।
-
कः गुणं वेत्ति ?
-
बलं कः न वेत्ति ?
-
सिंहस्य बलं कः वेत्ति कः न वेत्ति ?
अथवा
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।
नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति ।।
-
किं मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः ?
-
आलस्यं हि केषां शरीरस्थो महान् रिपुः ?
-
कस्य समो बन्धुः नास्ति ?
प्र16. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत भाषायाम् लिखत– (3)
“बहून्यपत्यानि मे सन्तीति सत्यम्। तथाप्यहमेतस्मिन् पुत्रे विशिष्य आत्मवेदनामनुभवामि। यतो हि अयमन्येभ्यो दुर्बलः। सर्वेष्वपत्येषु जननी तुल्यवत्सला एव। तथापि दुर्बले सुते मातुः अभ्यधिका कृपा सहजैव” इति। सुरभिवचनं श्रुत्वा भृशं विस्मितस्याखण्डलस्यापि हृदयमद्रवत्।
-
सर्वेष्वपत्येषु जननी कीदृशी ?
-
कीदृशे सुते मातुः अभ्यधिका कृपा सहजैव ?
-
सुरभिवचनं श्रुत्वा भृशं कस्य हृदयमद्रवत् ?
प्र17. अधोलिखितं अपठितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत भाषायाम् लिखत– (4)
स्वस्थ शरीरे एव स्वस्था बुद्धिः वसति। स्वस्था बुद्धिः एव स्वस्थविचाराणां जननी अस्ति। व्यायामशीलः मनुष्यः एव नीरोगः चिरंजीवी च भवति। व्यायामशीलाः मनुष्याः प्रायेण रुग्णाः न भवन्ति। विविधरोगाणां चिकित्सा अपि व्यायामेन सम्भवति। अतः जीवनस्य कृते व्यायामः परमावश्यकः।
-
उपर्युक्त गद्यांशस्य उचितं शीर्षकं लिखत।
-
स्वस्था बुद्धिः कुत्र वसति ?
-
कः एव नीरोगः ?
-
विविधरोगाणां चिकित्सा केन सम्भवति ?
प्र18. (4)
-
स्व प्राचार्याय अवकाशार्थम् प्रार्थना पत्रं लिखत।
अथवा
-
अग्रजस्य विवाहे आमन्त्रयितुं स्व-मित्रं प्रति पत्रं लिखत।
अथवा
-
स्व प्राचार्याय शुल्क-क्षमापनार्थं प्रार्थना पत्रं लिखत।
प्र19. अधोलिखितेषु एकं विषयं स्वीकृत्य विंशत्यधिक शतशब्देषु (120) संस्कृत भाषायां निबंधं लिखत– (4)
-
संस्कृत भाषायाः महत्त्वम्
-
अस्माकं भारत देशः
-
पर्यावरणम्
-
महाकविः कालिदासः
MP Board 10th संस्कृत त्रैमासिक परीक्षा 2026-27 का महत्व –
त्रैमासिक परीक्षा छात्रों को यह समझने का मौका देती है कि उन्होंने साल की शुरुआत में कितनी अच्छी तरह से पढ़ाई की है। इसके कुछ मुख्य लाभ इस प्रकार हैं:
* आत्म-मूल्यांकन: छात्र अपने मजबूत और कमजोर विषयों को पहचान सकते हैं।
* समय-प्रबंधन: वे समय-सीमा के भीतर प्रश्नों को हल करने का अभ्यास कर सकते हैं।
* फाइनल परीक्षा की तैयारी: यह परीक्षा वार्षिक बोर्ड परीक्षा के पैटर्न और प्रश्नों के प्रकार से परिचित कराती है। इसमें प्राप्त अंक सीधे तौर पर अंतिम परिणाम में नहीं जुड़ते, लेकिन अच्छे अंक लाना आत्मविश्वास बढ़ाता है।
कक्षा 10वीं त्रैमासिक परीक्षा 2026-27 का सिलेबस और टाइम टेबल सिलेबस ( Traimasik Paper 2026-27 Syllabus) –
एमपी बोर्ड 10th Sanskrit traimasik pariksha 2026-27 का सिलेबस बोर्ड द्वारा निर्धारित पाठ्यक्रम के पहले तीन महीनों पर आधारित होगा। आमतौर पर इसमें पाठ्यक्रम का लगभग 30% से 40% हिस्सा शामिल होता है। छात्रों को सलाह दी जाती है कि वे बोर्ड की आधिकारिक वेबसाइट पर जारी किए गए संशोधित पाठ्यक्रम को देखें। त्रैमासिक परीक्षा के सिलेबस में हिंदी, संस्कृत, संस्कृत, संस्कृत, सामाजिक संस्कृत और संस्कृत जैसे सभी मुख्य विषयों के शुरुआती अध्याय शामिल होंगे।
MP Board Time Table –
MP Board 10th Sanskrit त्रैमासिक परीक्षा 2026-27 का टाइम टेबल आमतौर पर परीक्षा से कुछ सप्ताह पहले जारी किया जाता है। ये परीक्षाएँ आमतौर पर अगस्त या सितंबर के महीनों में आयोजित की जाती हैं। छात्रों को नवीनतम जानकारी के लिए हमारी वेबसाइट और MPBSE की आधिकारिक वेबसाइट (mpbse.nic.in) पर नियमित रूप से विजिट करने की सलाह दी जाती है। टाइम टेबल जारी होते ही हम यहाँ अपडेट करेंगे।
Class 10th Sanskrit Trimasik Paper 2026-27 कहाँ और कैसे डाउनलोड करें?
परीक्षा की तैयारी के लिए सबसे महत्वपूर्ण चीज अभ्यास प्रश्न पत्र (practice papers) हैं। ये प्रश्न पत्र छात्रों को परीक्षा पैटर्न को समझने में मदद करते हैं।
- आधिकारिक प्रश्न पत्र: शैक्षणिक सत्र 2026-27 के लिए आधिकारिक त्रैमासिक प्रश्न पत्र परीक्षा से ठीक पहले ही उपलब्ध होते हैं।
- पिछले वर्षों के प्रश्न पत्र (Previous Year Papers): तैयारी के लिए सबसे अच्छा तरीका पिछले वर्षों के प्रश्न पत्रों का अभ्यास करना है। ये प्रश्न पत्र परीक्षा के पैटर्न और महत्वपूर्ण प्रश्नों को समझने में मदद करते हैं। आप हमारी वेबसाइट पर पिछले साल के MP Board 10th Sanskrit traimasik pariksha 2026-27 PDF डाउनलोड कर सकते हैं।
- महत्वपूर्ण प्रश्न (Important Questions): हम विशेषज्ञों द्वारा तैयार किए गए महत्वपूर्ण प्रश्नों का एक सेट भी प्रदान करेंगे जो परीक्षा में पूछे जाने की अधिक संभावना रखते हैं।
📢 NOTE:
यदि आपको कोई भी विषय का पेपर डाउनलोड करने में परेशानी हो, तो कमेंट में बताएं – हम आपको तुरंत सहायता करेंगे।

